علایم قابل تامل تاخیر گفتار و نیاز به گفتاردرمانی در کودکان زیر دو سال

آیا کودک من برای سن خود به اندازه کافی حرف می‌زند؟ ایا تاخیر گفتاردارد؟این سوالی است که ذهن بسیاری از والدین را به خود مشغول می‌کند. تماشای رشد گفتار و زبان در کودک نوپا یکی از هیجان‌انگیزترین بخش‌های والدین است. با این حال، تفاوت‌های فردی در سرعت یادگیری می‌تواند باعث سردرگمی شود که چه چیزی طبیعی است و چه چیزی نیاز به نگرانی دارد.  شناخت علایم اولیه تاخیر گفتار برای مداخله به‌موقع و موثرو در صورت نیاز مراجعه به گفتاردرمانی حیاتی است..

در این مقاله، به طور دقیق و با استناد به منابع معتبر، به بررسی نشانه‌های هشداردهنده در بازه‌ی سنی ۱۲ ماهگی تا دو سالگی می‌پردازیم تا شما بتوانید با آگاهی کامل، مسیر رشد ارتباطی کودک خود را زیر نظر بگیرید.

چرا شناخت علایم اولیه تاخیر گفتار اهمیت دارد؟

دوران طلایی رشد زبان، از بدو تولد تا سه سالگی است. در این بازه، مغز کودک بیشترین آمادگی را برای جذب و یادگیری مهارت‌های زبانی دارد. پژوهش‌ها نشان می‌دهند کودکانی که قبل از سه سالگی خدمات گفتاردرمانی دریافت می‌کنند، نتایج بهتری گرفته و دوره درمان کوتاه‌تری دارند

. برعکس، حدود ۶۰ درصد از کودکانی که با تاخیر گفتار مواجه هستند و مداخله به‌موقع دریافت نمی‌کنند، این مشکلات تا سنین مدرسه نیز همراهشان خواهد بود.

به تاخیر انداختن پیگیری، به امید اینکه کودک خود به خود حرف زدن را یاد می‌گیرد، می‌تواند منجر به بروز مشکلات تحصیلی (مانند اختلال خواندن و نوشتن) و اجتماعی (مانند کناره‌گیری و کاهش اعتماد به نفس) در سال‌های آینده شود.

رشد طبیعی زبان  از ۱۲ ماهگی تا دو سالگی

پیش از آنکه به سراغ علایم هشدار برویم، باید بدانیم انتظار داریم در یک کودک با رشد طبیعی چه ببینیم. منابع بالینی دستورالعمل‌های معتبر بین‌المللی، چارچوب مشخصی برای این مهارت‌ها ترسیم کرده‌اند.

در ۱۲ ماهگی:

• تولید کلمات: کودک معمولا قادر به گفتن چند کلمه مانند “بابا”، “مامان” و “نه” است

• درک کلامی: دستورات ساده همراه با اشاره را متوجه می‌شود و به کلمه “نه” واکنش نشان می‌دهد

• استفاده از حرکات: برای خداحافظی دست تکان می‌دهد و با اشاره نظر خود را نشان می‌دهد

در ۱۵ ماهگی:

• تولید کلمات: علاوه بر “بابا” و “مامان”، سعی می‌کند یک یا دو کلمه دیگر را به زبان بیاورد

• درک کلامی: می‌تواند به یک شیء آشنا هنگامی که نامش برده می‌شود نگاه کند و دستوراتی که همراه با اشاره هستند را دنبال کند

در ۱۸ ماهگی:

• گسترش واژگان: دایره لغات کودک به حدود ۱۰ تا ۲۰ کلمه یا بیشتر می‌رسد

. او می‌تواند از چند کلمه علاوه بر نام اعضای خانواده استفاده کند

• درک کلامی: اعضای بدن را می‌شناسد و می‌تواند دستورات ساده یک مرحله‌ای را بدون نیاز به اشاره انجام دهد (مثلا “توپ رو بده”)

• مهارت‌های شناختی: از طریق اشاره و صداها نیازهای خود را به طور موثرتری منتقل می‌کند و از حرکات نمادین مانند تکان دادن سر برای “بله” یا “نه” استفاده می‌کند.

در ۲۴ ماهگی (دو سالگی):

• ترکیب کلمات: مهمترین دستاورد این سن، شروع به ترکیب دو کلمه است. عباراتی مانند “بابا بیا”، “آب می‌خوام” در گفتار او ظاهر می‌شود

• گسترش واژگان: دایره لغات کودک معمولا به ۵۰ کلمه یا بیشتر می‌رسد

• درک کلامی: می‌تواند به تصاویر کتاب اشاره کند، اعضای بدن را نشان دهد و سوالات ساده را متوجه شود

. دستورات دو مرحله‌ای ساده را نیز می‌تواند دنبال کند

• قابل فهم بودن: حداقل ۵۰ درصد از گفتار کودک برای والدین و مراقبانش قابل درک است

• .علایم اولیه تاخیر گفتار

اگر کودک شما در بازه‌ی سنی ۱۲ تا ۲۴ ماهگی هر یک از علایم زیر را نشان داد، لازم است برای یک ارزیابی دقیق به متخصص گفتاردرمانی مراجعه کنید. این نشانه‌ها برگرفته از چک‌لیست‌های غربالگری رشدی و متون پایه مانند کتاب اونز است

علایم هشداردهنده تاخیر گفتار در سنین زیر یکسال را در لینک زیر مشاهده فرمایید

علایم هشدار در ۱۲ ماهگی:

• عدم استفاده از حرکات ارتباطی مانند اشاره کردن، بای‌بای کردن یا نشان دادن اشیا

• عدم واکنش به صداهای بلند یا برنگشتن به سمت منبع صدا

• نشناختن نام خود یا عدم واکنش هنگام صدا زدن

• نداشتن هیچ گونه غان و غون (باب کردن) ارتباطی

علایم هشدار در ۱۵ ماهگی:

• نگفتن حتی یک کلمه‌ی معنی‌دار (به جز تقلید صداها)

• ناتوانی در درک و انجام درخواست‌های بسیار ساده و روزمره.

علایم هشدار در ۱۸ ماهگی:

• نداشتن حداقل ۳ تا ۱۰ کلمه در واژگان فعال خود

• ناتوانی در اشاره به اعضای بدن مانند چشم، بینی یا مو

• ترجیح شدید استفاده از حرکات به جای صداها و کلمات برای برقراری ارتباط

• عدم تقلید صداها و کلمات جدید

علایم هشدار در ۲۴ ماهگی (دو سالگی):

• نداشتن دست کم ۲۵ تا ۵۰ کلمه (منابع مختلف اعداد متفاوتی ذکر می‌کنند، اما کمتر از ۵۰ کلمه یک زنگ خطر جدی است)

• عدم ترکیب کلمات برای ساخت عبارات دوکلمه‌ای (مثلا “موتو بده”)

• ناتوانی در پیروی از دستورات ساده و یک مرحله‌ای

• عدم درک مفاهیم پایه یا ناتوانی در شناسایی تصاویر آشنا در کتاب

• پسرفت مهارت‌ها: از دست دادن کلماتی که قبلا می‌گفته است. این یک نشانه‌ی بسیار مهم و نیازمند پیگیری فوری است

• گفتاری که برای شما به عنوان والدین به سختی قابل درک است

اگر این علایم را دیدید، چه باید بکنید؟

مهمترین قدم، اقدام به موقع است. به عنوان والدین، شما بهترین کسی هستید که می‌توانید تغییرات ظریف در رفتار کودک خود را حس کنید. اگر هر یک از علایم بالا را مشاهده کردید یا حتی اگر “حس مادری/پدری” به شما می‌گوید که چیزی درست نیست، به آن اعتماد کنید

مراحل پیشنهادی:

1. مراجعه به پزشک متخصص اطفال: ابتدا با پزشک اطفال خود صحبت کنید. او می‌تواند از نظر سلامت فیزیکی و شنوایی کودک را بررسی کند. عفونت مکرر گوش می‌تواند عامل مهمی در تاخیر گفتار باشد

• ارزیابی تخصصی گفتاردرمانی: پزشک شما را به یک آسیب‌شناس گفتار و زبان  یا گفتاردرمان ارجاع خواهد داد. متخصص با استفاده از ارزیابی‌های استاندارد و بازی، مهارت‌های زبانی کودک را در ابعاد مختلف (درک، بیان، تولید صداها و …) می‌سنجد

• شروع مداخله درمانی: در صورت تشخیص تاخیر، هرچه زودتر جلسات گفتاردرمانی آغاز شود، نتایج به دست آمده سریع‌تر و عمیق‌تر خواهد بود. در این جلسات، درمانگر به شما نیز راهکارهای عملی برای تحریک زبان کودک در خانه ارائه خواهد.مرکز گفتاردرمانی پویش اماده ارایه خدمات گفتاردرمانی در زمینه ارزیابی و درمان اختلالات گفتار از جمله تاخیرگفتار میباشدادرس گفتاردرمانی پویش: کرج سراه گوهردشت کوچه ولیعصر 4 پلاک 22 ساختمان ایران

• تلفن 026 32708298